Asbest ingeademd: wat nu en hoe gevaarlijk is het?

Wat als je asbest hebt ingeademd?

Een eenmalige blootstelling aan asbest geeft een zeer klein risico op ziekte, dus paniek is niet nodig. Iedereen ademt trouwens zijn leven lang af en toe asbestvezels in, want ze komen in lage concentraties in de buitenlucht voor. Het risico op een asbestziekte stijgt pas wanneer je gedurende maanden of jaren regelmatig veel vezels inademt, zoals vroeger in bepaalde beroepen gebeurde. Wat je wel doet: vermijd elke verdere blootstelling en pak de bron aan, zeker als er thuis beschadigd asbestmateriaal ligt.

Welke ziektes kan asbest veroorzaken?

Asbest kan drie ernstige aandoeningen veroorzaken: asbestose, longkanker en mesothelioom, telkens pas tientallen jaren na de blootstelling. De drie ziektes staan in de tabel hieronder.

De latentietijd is bij al deze ziektes erg lang: tussen blootstelling en ziekte zitten tientallen jaren, bij mesothelioom gemiddeld ongeveer 40 jaar. Precies daarom draait asbestbeleid volledig rond preventie: vezels die je vandaag niet inademt, kunnen later ook geen kwaad.

Hoe lang blijft asbest in de lucht hangen?

Asbestvezels blijven enkele uren tot meerdere dagen in de lucht hangen, afhankelijk van de vezelgrootte, de ventilatie en of het stof opnieuw verstoord wordt. De factoren die de zweeftijd bepalen, staan hieronder opgesomd.

• Vezelgrootte: hoe fijner de vezel, hoe langer ze zweeft. De allerkleinste vezels dwarrelen in een stille ruimte dagenlang rond.
• Ventilatie en luchtstromen: tocht, verwarming en beweging houden vezels langer in de lucht en verspreiden ze naar andere ruimtes.
• Verstoring: vegen, stofzuigen of gewoon rondlopen door neergedaald stof jaagt de vezels telkens opnieuw omhoog.

Neergedaalde vezels zijn dus niet weg: zolang het asbeststof niet vakkundig opgeruimd is, kan het opnieuw in de lucht komen.

Wat doe je direct na een blootstelling?

Direct na een mogelijke blootstelling beperk je verdere verspreiding in vier stappen, hieronder beschreven.

1. Stop en verlaat de ruimte. Staak wat je aan het doen was en loop niet onnodig door het stof heen en weer.
2. Doe je kledij voorzichtig uit. Stop ze in een gesloten zak in plaats van ze uit te kloppen, en neem een douche.
3. Sluit de ruimte af. Doe ramen en deuren dicht en laat niemand binnen tot de situatie beoordeeld is.
4. Laat de bron beoordelen en opruimen. Vaak ontstaat een blootstelling doordat iemand per ongeluk asbest gesloopt heeft; laat de verontreiniging dan door een gespecialiseerde firma opruimen.

Ligt de oorzaak bij beschadigd asbestmateriaal in huis, laat het dan asbest veilig laten verwijderen door een gespecialiseerd bedrijf, zodat de blootstelling zich niet herhaalt.

Bestaat er een test om ingeademd asbest aan te tonen?

Nee, er bestaat geen test die aantoont of en hoeveel asbestvezels je hebt ingeademd. De vezels zijn niet te zien op een röntgenfoto en er is geen bloed- of ademtest voor. Een arts kan alleen tientallen jaren later een eventuele asbestziekte vaststellen. Maak je je zorgen na een langdurige of intensieve blootstelling, bijvoorbeeld via je vroegere beroep, bespreek dat dan met je huisarts.

Wat is het verschil tussen eenmalige en langdurige blootstelling?

Het verschil zit in de totale hoeveelheid vezels die iemand over de jaren inademt, en daarvoor gebruikt de Belgische regelgeving de eenheid vezeljaar. Een vezeljaar staat voor de blootstelling die je in een jaar oploopt, gerekend over 1.920 arbeidsuren, in lucht die een asbestvezel per kubieke centimeter bevat. Die eenheid maakt in een oogopslag duidelijk hoe ver een huiselijk voorval afstaat van een loopbaan in het asbest. De referentiewaarden die daarbij horen, staan in de tabel hieronder.

Het Asbestfonds wijst er zelf op dat 25 vezeljaren neerkomen op jarenlang voltijds werken in een omgeving met veel asbest in de lucht. Zulke cumulatieve blootstellingen waren voor 1985 niet ongewoon op de werkvloer, maar komen in België vandaag normaal niet meer voor. Voor mesothelioom hanteert het fonds lagere eisen, omdat ook beperktere blootstellingen daar meetellen.

Wanneer raadpleeg je best een arts na blootstelling?

Raadpleeg je huisarts wanneer je langdurig of beroepsmatig aan asbest blootgesteld bent geweest, en zeker wanneer je klachten hebt die je zorgen baren. Alleen een arts kan beoordelen wat in jouw situatie zinvol is; deze pagina vervangt dat gesprek niet. Bij een eenmalig voorval thuis is er meestal geen aanleiding voor onderzoek, maar het blijft nuttig om het voorval schriftelijk vast te leggen. Wat je in dat gesprek het best meebrengt, staat hieronder beschreven.

1. Noteer de omstandigheden. Datum, plaats, welk materiaal je bewerkte en hoe lang de blootstelling duurde.
2. Verzamel bewijs van beroepsmatige blootstelling. Oude loonfiches, functieomschrijvingen en getuigenissen van collega's wegen later door in een dossier.
3. Vraag je arbeidsgeneeskundig dossier op. Wie in een risicoberoep werkte, heeft vaak een dossier bij de arbeidsarts met de resultaten van het periodiek gezondheidstoezicht.
4. Bespreek de opvolging. De huisarts beslist of een doorverwijzing naar een longarts aangewezen is.

Wat doet het Asbestfonds voor asbestslachtoffers?

Het Asbestfonds vergoedt mensen bij wie een asbestgerelateerde ziekte werd vastgesteld en die in België aan asbest zijn blootgesteld. Het fonds bestaat sinds 2007 en wordt beheerd door Fedris, het federaal agentschap voor beroepsrisico's. Het gaat uitdrukkelijk niet alleen om werknemers: ook zelfstandigen, ambtenaren en milieuslachtoffers kunnen een aanvraag indienen, en nabestaanden van een slachtoffer eveneens. De aanvraag moet binnen vijf jaar na de vaststelling van de ziekte gebeuren.

Fedris somt acht asbestgerelateerde aandoeningen op, waaronder mesothelioom, asbestose, pleuraplaques, diffuse pleuraverdikking, longkanker, strottenhoofdkanker en eierstokkanker. Die laatste kwam er pas in 2022 bij. De erkenningscriteria verschillen per aandoening en staan op de website van het Asbestfonds; het medische luik van het dossier stelt je behandelend arts op.