Asbest herkennen in en om je woning

Hoe ziet asbest eruit?

Asbesthoudende materialen zien er meestal uit als grijze, harde vezelcementplaten met een licht golvend of vlak oppervlak. De duidelijkste visuele kenmerken staan hieronder opgesomd.

• Wafel- of honingraatpatroon aan de achterzijde van kunstleien en vlakke platen.
• Vezelige breukranden: bij een beschadigde hoek zie je fijne, witachtige vezels in het materiaal.
• Grijze, cementachtige kleur die met de jaren donkerder wordt door mos en vervuiling.
• Bouwjaar: materialen geplaatst tussen 1945 en 1998 hebben de grootste kans op asbest. Sinds 1998 is asbest in België verboden.

Het oog alleen geeft nooit volledige zekerheid: sommige asbestvrije platen zien er identiek uit. Het bouwjaar en een labo-analyse geven de doorslag.

Waar zit asbest het vaakst?

De plaatsen waar asbest in Belgische woningen het vaakst voorkomt, staan in de tabel hieronder, telkens met het type binding.

Welke materialen hebben een eigen herkengids?

De negen verdiepende herkengidsen staan hieronder opgesomd.

• Soorten asbest

  Wit, bruin en blauw asbest: eigenschappen en gevaar per soort.

• Eternit

  Jaartallen per productgroep en de NT-markering voor asbestvrij.

• Asbestplaten

  Pical, massal en glasal herkennen en veilig laten verwijderen.

• Plafonds

  Plaatmateriaal, spuitwerk of tegels, en of je het zelf mag weghalen.

• Pleisterwerk

  Wanneer pleister asbest bevat en waarom je nooit zelf schuurt.

• Vloeren

  Vinyltegels, balatum en zwarte lijm herkennen en aanpakken.

• Vensterbanken

  Kunstmarmer met honingraatstructuur herkennen en verwijderen.

• Bakeliet

  Het werkelijke risico van oude borden en schakelaars.

• Isolatie

  Leidingisolatie, asbestwol en asbestkoord rond kachels en schouwen.

Wat is het verschil tussen hechtgebonden en niet-hechtgebonden asbest?

Bij hechtgebonden asbest zitten de vezels stevig vast in cement of lijm, waardoor het materiaal weinig risico geeft zolang je het niet bewerkt. Bij niet-hechtgebonden asbest, zoals leidingisolatie of spuitasbest, komen de vezels al los bij een lichte aanraking. Dat verschil bepaalt de aanpak: hechtgebonden materiaal mag je onder voorwaarden zelf wegnemen, niet-hechtgebonden materiaal saneert altijd een gespecialiseerde firma.

Hoe weet je zeker of een materiaal asbest bevat?

Volledige zekerheid krijg je alleen met een labo-analyse van een staal. Laat de staalname over aan een asbestdeskundige: die weet hoe je een monster neemt zonder vezels te verspreiden. Verkoop je het pand, dan komt die zekerheid er sowieso via het verplichte asbestattest. Vermoed je asbest in je dak, bekijk dan ook de gids over het asbestdak.

Werkt de aanstekertest om asbest te herkennen?

Nee, en het advies is bovendien gevaarlijker dan de twijfel die het wil wegnemen. Op bouwfora circuleert het al jaren: houd er een vlammetje bij, want asbest brandt niet. Wie dat doet, veroorzaakt precies waar hij bang voor is.

Om die test uit te voeren breek je een hoekje af. Dat afbreken is de handeling die vezels vrijmaakt, en bij een zachte plaat gebeurt dat al bij het doorbuigen. Je doet de gevaarlijke stap dus voor je weet of het nodig was.

De uitslag helpt je daarna nauwelijks verder. Houtwolcement, gips, cellenbeton, glaswol en rotswol branden evenmin, dus een stukje dat niet vlam vat kan van alles zijn. En materiaal dat wel brandt, sluit asbest alleen uit voor dat ene hoekje, niet voor de laag eronder.

Wat wel werkt kost 40 tot 75 euro: een labo-analyse van een staal. Bij hard materiaal in goede staat kun je dat staal zelf nemen, bij een zachte of brokkelige plaat laat je dat over aan een asbestdeskundige.

Hoe herken je een asbestbuis?

Door eerst uit te maken of de buis zelf het asbest is, of de laag eromheen. Twee heel verschillende materialen heten allebei asbestbuis, en het verschil bepaalt of je mag doorwerken.

Alleen de bovenste rij mag je in goede staat zelf demonteren. De twee andere zijn werk voor een erkend bedrijf, en het recyclagepark neemt ze niet aan. Meer daarover staat op de pagina over isolatie rond leidingen en kachels.

Er bestaat een test die wel deugt en die niets kapotmaakt. Houd een magneet tegen de buis: aan gietijzer plakt hij, aan asbestcement niet. Dat bewijst geen asbest, maar het haalt de meest voorkomende onschuldige verklaring van tafel zonder dat je iets hoeft af te breken.

Wat zegt het bouwjaar over de kans op asbest?

Het bouwjaar voorspelt vooral welke toepassing je mag verwachten, en veel minder of er effectief asbest zit. OVAM ging op basis van steekproeven uit van 70 tot meer dan 90 procent kans op asbest in een gebouw waar geen grondige renovatie gebeurde. Uit de 422.584 attesten van de eerste drie jaar bleek uiteindelijk dat 59 procent van de onderzochte gebouwen van voor 2001 een of meer asbesttoepassingen bevat. Ruim vier op de tien oude panden kwam er dus asbestvrij uit, terwijl in goed 40 procent van de gebouwen het aangetroffen asbest wel een risico vormt.

Wat het bouwjaar wel doet, is je vertellen waar je moet kijken. De bouwperiodes en de toepassingen die daarbij horen, staan in de tabel hieronder.

Een verbouwing verschuift die logica per gebouwdeel. Kreeg een woning uit 1960 in 1985 een nieuw dak, dan telt voor die dakbedekking het jaartal 1985 en niet het bouwjaar van het huis. De jaartallen per productgroep staan in de gids over Eternit-platen en hun markering.

Wat doe je bij twijfel voor je iets aanraakt?

Bij twijfel leg je het werk stil en laat je het materiaal onaangeroerd liggen. Zolang je niet boort, breekt, schuurt of afspuit, komen er nauwelijks vezels vrij en verlies je niets door enkele dagen te wachten op zekerheid. Omgekeerd geldt hetzelfde: één keer met de slijpschijf door een verdachte plaat gaan, maakt van een beheersbare situatie een sanering. De stappen die je in deze volgorde zet, staan hieronder opgesomd.

1. Stop en scherm af. Leg het werk stil, sluit de ruimte af en hou kinderen en huisdieren weg. Ligt er al gruis, veeg of stofzuig het dan niet op, want dat verspreidt de vezels net verder.
2. Leg de situatie vast. Fotografeer het materiaal en noteer waar het zit, hoe groot de oppervlakte is en uit welk jaar het gebouwdeel dateert. Een deskundige kan daarmee al veel inschatten voor hij langskomt.
3. Laat een staal nemen. Een asbestdeskundige neemt het monster zonder vezels te verspreiden en stuurt het naar een erkend labo. Staat er sowieso een verkoop of verbouwing op de planning, laat de staalname dan meteen opnemen in een asbestinventaris met labo-analyse.
4. Kies pas daarna je aanpak. Blijkt het hechtgebonden en in goede staat, dan mag je het onder voorwaarden zelf wegnemen. Bij niet-hechtgebonden of beschadigd materiaal schakel je verplicht een gespecialiseerde saneerder in.